Gõ một câu hỏi bất kỳ, mở mười kết quả đầu. Nhiều bài trong số đó không do người viết — và người đọc thông thường không nhận ra.
Điều này không tự động xấu. Nhưng có một hệ quả cụ thể: những bài đó không mang thêm thông tin nào, và chúng đang lấp chỗ của những bài có.
Dấu hiệu nhận biết
Không có dấu hiệu nào chắc chắn tuyệt đối, nhưng vài dấu hiệu cùng lúc thì khá tin cậy:
Cấu trúc quá cân đối. Mỗi mục dài gần bằng nhau, mỗi mục đúng ba tới năm ý, mở bài và kết bài đối xứng. Người viết thật thì viết dài ở chỗ mình biết nhiều và ngắn ở chỗ ít biết.
Không có chi tiết cụ thể nào. Không con số, không tên, không mốc thời gian, không trường hợp thật. Toàn bộ bài đúng nhưng có thể áp vào bất cứ đâu.
Nói cả hai mặt mà không nghiêng bên nào. Mọi đoạn đều có "tuy nhiên", và cuối cùng không kết luận gì.
Lặp lại câu hỏi trong câu trả lời — mở đầu mỗi mục bằng chính tiêu đề mục.
Từ nối dày đặc — "hơn nữa", "bên cạnh đó", "không chỉ vậy" — xuất hiện ở đầu gần như mọi đoạn.
Không có gì sai nhưng cũng không có gì mới. Đây là dấu hiệu bao trùm nhất: đọc xong không biết thêm điều gì mà mình chưa đoán được.
Trích dẫn không kiểm được — tên nghiên cứu, tên chuyên gia, con số mà tra không ra nguồn.
Không có tác giả, hoặc tác giả không có dấu vết nào khác.
Cái nguy hiểm hơn là bài sai
Bài rỗng thì chỉ làm mất thời gian. Bài sai mà nghe đúng thì khác:
Trích dẫn bịa. Máy sinh ra tên nghiên cứu, tên tác giả, con số — nghe rất thuyết phục và không tồn tại. Đây là dạng sai nguy hiểm nhất vì nó mang hình thức của bằng chứng.
Con số cụ thể không nguồn. "Theo nghiên cứu, tám mươi phần trăm..." — càng cụ thể càng đáng ngờ nếu không nói nghiên cứu nào.
Thông tin pháp lý và y tế lỗi thời — quy định đã sửa, thuốc đã thay đổi chỉ định, nhưng bài viết vẫn theo dữ liệu cũ.
Trộn lẫn văn hoá khi nói về tập quán — mô tả một tục lệ bằng cách ghép chi tiết từ nhiều nơi.
Lời khuyên sức khoẻ và tài chính viết trôi chảy mà không ai chịu trách nhiệm.
Cách kiểm nhanh
Ba việc, mất vài phút:
Tra một trích dẫn cụ thể trong bài. Nếu bài có dẫn nghiên cứu, gõ tên nghiên cứu đó. Không ra gì là câu trả lời rõ ràng.
Tìm tác giả. Người này còn viết gì khác, làm nghề gì, có thể liên hệ không.
Tìm cùng nội dung ở nơi khác. Nếu năm trang khác có gần đúng những đoạn đó thì cả năm đều chép từ cùng một nguồn hoặc cùng do máy sinh.
Và một phép thử đơn giản hơn: tìm một chi tiết mà chỉ người có kinh nghiệm thật biết. Bài của người trong nghề luôn có vài chi tiết như vậy — một con số cụ thể, một trường hợp đã gặp, một chỗ mà lý thuyết không đúng thực tế. Bài máy viết thì không có.
Vì sao chuyện này quan trọng
Nó đẩy nội dung có giá trị xuống. Người viết thật mất nhiều ngày cho một bài; máy sinh trăm bài trong một buổi. Về khối lượng thì không cạnh tranh được.
Nó làm người đọc mất niềm tin chung — đọc gì cũng nghi, kể cả bài tử tế.
Nó làm hỏng dữ liệu cho tương lai. Mô hình sau học từ internet, mà internet đang được đổ đầy nội dung máy viết — vòng lặp làm chất lượng xuống dần.
Với chủ đề sức khoẻ, pháp lý, tài chính thì nó gây hại thật — người ta quyết định dựa trên thông tin không ai kiểm.
Và với các mảng như văn hoá, tập quán, nghề truyền thống thì nó xoá dần sự chính xác: thứ người ta đọc được nhiều nhất trở thành thứ được coi là đúng.
Người làm nội dung nên làm gì
Đây là kết luận thực dụng:
Viết thứ máy không viết được — kinh nghiệm của chính mình, số liệu mình tự đo, người mình đã gặp, chỗ mình đã sai.
Ghi rõ nguồn và ghi rõ chỗ mình không chắc.
Đứng tên. Người chịu trách nhiệm là thứ ngày càng có giá.
Đừng thi về khối lượng. Cuộc đó đã mất.
Dùng máy cho phần cơ học — tra cứu, dịch, sửa lỗi, dựng cấu trúc — rồi tự viết phần có nội dung. Đó là cách dùng đúng và nó tiết kiệm thật.
Vì sao cái tên đáng chú ý
"Thông tin" là từ trung tâm của cả vấn đề này, và cái tên đặt phạm vi vào chất lượng thông tin trong một ngành cụ thể.
Đó cũng là chỗ đứng có ích: mảng này là một trong những mảng bị đổ nội dung máy sinh nhiều nhất, vì nó có lượng tìm kiếm lớn, không có đáp án đúng sai rõ để đối chiếu, và người đọc thường đang lo lắng nên ít phản biện.
Một nơi dạy người đọc cách nhận ra nội dung rỗng — và tự mình viết bằng cách ngược lại — thì vừa có ích vừa tự chứng minh được lập trường.
Nội dung tiếng Việt về chính chủ đề này gần như chưa có, dù nó ảnh hưởng tới mọi người dùng internet mỗi ngày.
AI đã làm cho việc sản xuất nội dung gần như miễn phí, nên khối lượng sẽ còn tăng rất nhanh. Thứ còn khan hiếm là người đọc biết phân biệt, và một cái tên nói rõ mình đứng về phía chất lượng.
thongtinphongthuy.com là phần thứ hai.
Xem thông tin tên miền: thongtinphongthuy.com trên Tên Miền Đẳng Cấp
