Thần thoại và mỹ thuật Á Đông đang là một trong những nguồn cảm hứng lớn nhất của ngành trò chơi và phim ảnh toàn cầu.
Phần lớn tác phẩm đó do studio nước khác làm, dựa trên tư liệu của nước khác. Việt Nam có kho thần thoại, linh vật và mỹ thuật riêng rất phong phú — và gần như không xuất hiện.
Vì sao mảng này đang lớn
Người chơi và người xem đã bão hoà với thần thoại phương Tây. Cái mới thu hút, và Á Đông là nguồn còn nhiều thứ chưa ai dùng.
Vài tác phẩm thành công lớn đã chứng minh thị trường quốc tế sẵn đón nhận đề tài Á Đông mà không cần làm nhẹ đi cho dễ hiểu.
Thị trường châu Á tự nó đã rất lớn — người chơi trong khu vực muốn thấy văn hoá mình.
Mỹ thuật Á Đông có bản sắc thị giác mạnh — kiến trúc, trang phục, linh vật, hoa văn. Đây là lợi thế cạnh tranh thật trong một ngành mà nhìn thấy là quyết định.
Chi phí sản xuất đã giảm mạnh, nên studio nhỏ làm được sản phẩm có chất lượng hình ảnh cao.
Việt Nam có gì
Nhiều hơn người ta nghĩ, và gần như chưa ai khai thác:
Hệ thần thoại và truyền thuyết riêng — không trùng với Trung Quốc hay Nhật Bản dù cùng vùng văn hoá.
Hàng nghìn vị thần trong đình làng, mỗi vị một tích, mỗi vùng một hệ.
Linh vật Việt có tạo hình riêng — đã có cả một cuộc tranh luận học thuật về việc phân biệt chúng với linh vật ngoại nhập.
Kiến trúc đình chùa với đặc trưng riêng về mái, cột, chạm khắc.
Trang phục cổ qua nhiều triều đại, và mảng này đang được nghiên cứu phục dựng sôi nổi.
Nghệ thuật sân khấu — tuồng, chèo, rối nước, với hệ thống mặt nạ và vẽ mặt rất giàu tính thị giác.
Lịch sử nhiều giai đoạn kịch tính mà chưa ai kể bằng hình thức hiện đại.
Nhân lực đồ hoạ tốt — Việt Nam đã gia công nhiều năm cho studio nước ngoài, tức là kỹ năng có sẵn.
Chỗ đang thiếu
Tư liệu chưa được số hoá và chưa mở. Người làm trò chơi muốn dùng hoa văn đình làng thì không có kho ảnh chất lượng cao nào để tra — họ phải tự đi chụp, hoặc bỏ qua.
Chưa có tài liệu thiết kế — kiểu sổ tay về hoa văn, tỉ lệ, màu, cấu trúc mà người làm hình có thể dùng ngay.
Nghiên cứu mỹ thuật cổ chưa nối với ngành sáng tạo. Hai giới không nói chuyện với nhau.
Thiếu bản tiếng Anh để người nước ngoài tiếp cận — nên khi họ làm đề tài Việt Nam thì làm sai, và khi làm sai thì bị phê phán, rồi lần sau họ tránh.
Gia công giỏi nhưng ít làm sản phẩm riêng — đúng vấn đề của nhiều ngành Việt Nam.
Chỗ dễ sai
Cần nói rõ vì đây là vùng nhạy cảm:
Trộn lẫn các nền văn hoá. Lấy mái đình Việt ghép áo giáp Nhật và hoa văn Trung Quốc rồi gọi là Á Đông — người trong vùng nhận ra ngay, và nó gây phản ứng thật.
Dùng biểu tượng tín ngưỡng làm đạo cụ mà không hiểu ý nghĩa — đây là chỗ dễ xúc phạm nhất.
Biến nhân vật lịch sử thành phản diện hoặc thành hình ảnh gợi dục.
Lấy hoa văn của một cộng đồng dân tộc thiểu số mà không xin phép và không ghi nhận.
Kể sai lịch sử rồi lan rộng — trò chơi có sức định hình nhận thức mạnh hơn sách.
Nguyên tắc: làm việc với người trong cuộc và với nhà nghiên cứu từ đầu, không phải sau khi bị phản ứng.
AI đổi được gì
Mảng này bị thay đổi rất mạnh và theo cả hai chiều:
- Chi phí làm hình đã sập xuống — phác thảo nhân vật, dựng bối cảnh, thử phong cách. Studio nhỏ Việt Nam nay làm được thứ trước đây cần cả một phòng vẽ.
- Số hoá và phục dựng tư liệu — chụp hoa văn, dựng mô hình ba chiều hiện vật, phục dựng chi tiết đã mờ. Đây là chỗ có ích nhất và đang rất thiếu.
- Dựng thư viện tư liệu thiết kế từ nguồn hiện vật thật.
- Dịch tài liệu nghiên cứu sang tiếng Anh cho giới sáng tạo quốc tế — cách hiệu quả nhất để họ làm đúng.
- Thử nhiều phương án tạo hình trước khi đầu tư sản xuất.
Ranh giới, và ở đây thì quan trọng:
- Máy trộn phong cách rất giỏi và đó là vấn đề. Hỏi nó vẽ "cung điện Á Đông" thì ra thứ pha trộn nhiều nền, trông đúng mà không thuộc về đâu cả — chính là lỗi nặng nhất của mảng này. Phải đưa tư liệu Việt Nam cụ thể vào, không để nó tự suy.
- Không thay được nhà nghiên cứu trong việc xác định cái gì là của ai và có đúng không.
- Bản quyền tư liệu đầu vào — dùng dữ liệu của người khác để tạo sản phẩm thương mại là rủi ro pháp lý thật.
- Không thay được sự đồng ý của cộng đồng khi dùng hoa văn và biểu tượng của họ.
- Không thay được người kể chuyện. Hình ảnh đẹp không làm nên một câu chuyện đáng kể, và đó mới là phần khan hiếm.
Vì sao cái tên đáng chú ý
Chữ "vui" đặt ngay lập trường: đây là mảng giải trí và sáng tạo, không phải mảng tư vấn hay bán vật phẩm — một sự phân biệt mà chính ngành này rất cần.
Và nó nhắm vào chỗ giao nhau còn trống hoàn toàn: giữa kho di sản văn hoá Việt Nam và một ngành công nghiệp sáng tạo đang lớn rất nhanh.
Người làm trò chơi Việt Nam muốn dùng chất liệu của mình thì không có tư liệu. Nhà nghiên cứu có tư liệu thì không biết ngành sáng tạo cần gì. Studio nước ngoài quan tâm thì không đọc được tiếng Việt.
Ba nhóm, một chỗ trống, và không ai đứng ở giữa.
AI đã làm cho việc số hoá tư liệu, dịch và làm hình rẻ đi rất nhiều — đúng ba việc mà chỗ trống này cần. Thứ còn khan hiếm là ai đó nối ba nhóm lại, và một cái tên nói rõ mình thuộc phía sáng tạo.
phongthuyvui.com là phần thứ hai.
Xem thông tin tên miền: phongthuyvui.com trên Tên Miền Đẳng Cấp
