Để xem một lá số, ứng dụng cần ngày sinh, giờ sinh, họ tên đầy đủ, giới tính. Để xem tướng, nó cần ảnh mặt. Để xem hợp nhau, nó cần thông tin của người kia nữa.
Đó là bộ dữ liệu mà không ngân hàng nào dám hỏi trực tiếp trong một lần, và người dùng đưa nó đi miễn phí để đổi lấy một đoạn văn.
Bài này không nói về việc tử vi có đúng hay không. Nó nói về cái mà người ta đưa đi.
Vì sao bộ dữ liệu này đặc biệt
Đây không phải dữ liệu bình thường:
Ngày sinh đầy đủ cộng họ tên là bộ đôi định danh. Đây chính là hai thông tin mà nhiều hệ thống dùng để xác minh danh tính qua điện thoại, và là hai thông tin trong hầu hết mọi hồ sơ cá nhân.
Ảnh mặt là dữ liệu sinh trắc. Nó không đổi được. Mất mật khẩu thì đổi mật khẩu; mất khuôn mặt thì không.
Giờ sinh chính xác là thông tin gần như không ai khác biết, nên nó có giá trị cao trong việc xác minh.
Thông tin của người thứ ba — khi xem hợp nhau, người dùng đưa dữ liệu của người khác mà người đó không hề đồng ý. Đây là điểm ít ai nghĩ tới.
Câu hỏi mà người ta đặt cũng là dữ liệu: hỏi về tình duyên, về bệnh, về tiền, về việc có nên ly hôn — đó là bản đồ chi tiết về điểm yếu và nỗi lo của một người.
Bộ này cộng lại có giá trị thương mại cao hơn nhiều so với vẻ ngoài "ứng dụng xem vui".
Dữ liệu đó thường đi đâu
Không phải mọi ứng dụng đều xấu, nhưng các đường đi này là thực tế:
Bán cho môi giới dữ liệu — và bộ ngày sinh cộng tên cộng số điện thoại là hàng có giá.
Dùng để nhắm quảng cáo — người vừa hỏi về tình duyên là đối tượng cho dịch vụ hẹn hò; người hỏi về tiền là đối tượng cho vay.
Chuyển sang bên thứ ba qua các mã theo dõi nhúng trong ứng dụng. Đây là đường đi phổ biến nhất và người dùng không thấy gì.
Lưu trên máy chủ ở nước ngoài — và khi đó khả năng khiếu nại gần như bằng không.
Bị lộ khi máy chủ bị tấn công — và dữ liệu loại này thì rò rỉ một lần là vĩnh viễn.
Dùng để huấn luyện mô hình — kể cả ảnh mặt, nếu điều khoản cho phép.
Bán lại khi ứng dụng đóng hoặc bị mua — điều khoản thường có câu cho phép chuyển dữ liệu trong trường hợp chuyển nhượng.
Rủi ro cụ thể, không phải lo chung
Lừa đảo nhắm đúng người. Kẻ biết bạn vừa lo về tiền và biết ngày sinh, tên thật của bạn thì dựng được cuộc gọi rất thuyết phục.
Mạo danh. Tên đầy đủ cộng ngày sinh là bộ dùng để vượt qua nhiều lớp xác minh qua điện thoại.
Ảnh mặt bị dùng để làm giả — video hoặc ảnh ghép. Rủi ro này tăng rất nhanh trong hai năm gần đây.
Bị nhắm bởi dịch vụ trục lợi nỗi lo — người vừa hỏi về bệnh hoặc về hôn nhân là đối tượng cho các dịch vụ "giải hạn" giá cao.
Thông tin về sức khoẻ tinh thần suy ra được từ câu hỏi — và nó không nên nằm trong tay ai.
Người thứ ba bị đưa dữ liệu mà không biết.
Cách dùng mà bớt rủi ro
Nếu vẫn muốn xem thì có cách bớt phơi mình:
Đừng dùng tên thật đầy đủ — dùng tên gọi. Phần lớn ứng dụng không kiểm.
Đừng đưa số điện thoại và email chính.
Cân nhắc rất kỹ trước khi đưa ảnh mặt. Đây là ranh giới nên giữ chặt nhất, vì nó không đổi lại được.
Đừng đưa dữ liệu của người khác khi chưa hỏi họ.
Xem quyền mà ứng dụng xin — ứng dụng xem tử vi xin danh bạ, vị trí, ảnh trong máy thì đó là dấu hiệu rõ.
Không cho phép truy cập danh bạ. Cho là đưa dữ liệu của tất cả người mình biết.
Dùng bản web thay vì cài ứng dụng khi được — ứng dụng cài vào máy có nhiều quyền hơn hẳn.
Không liên kết tài khoản mạng xã hội để đăng nhập.
Xoá ứng dụng khi không dùng nữa — và gửi yêu cầu xoá dữ liệu, vì xoá ứng dụng không xoá dữ liệu trên máy chủ.
Đọc xem có nút xoá dữ liệu không trước khi đăng ký. Không có là dấu hiệu xấu.
Quyền của người dùng ở Việt Nam
Việt Nam đã có quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, và nó cho người dùng một số quyền:
Quyền được biết dữ liệu của mình được xử lý thế nào.
Quyền yêu cầu xoá và quyền rút lại sự đồng ý.
Quyền yêu cầu cung cấp dữ liệu mà tổ chức đang giữ về mình.
Dữ liệu sinh trắc — gồm ảnh mặt — được xếp vào loại nhạy cảm và có yêu cầu chặt hơn.
Có yêu cầu về sự đồng ý trước khi thu thập.
Thực tế thực thi còn hạn chế, và nhiều ứng dụng nước ngoài nằm ngoài tầm với. Nhưng biết mình có quyền thì có cơ sở để yêu cầu.
Quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân có thay đổi — trường hợp bị lộ dữ liệu gây thiệt hại nên hỏi luật sư.
AI đổi được gì
Phần hữu ích:
- Đọc điều khoản và chính sách quyền riêng tư rồi chỉ ra chỗ đáng lo — đây là việc mà không ai làm vì quá dài, và máy làm trong vài giây.
- Kiểm quyền mà ứng dụng xin có hợp với chức năng không.
- Soạn yêu cầu xoá dữ liệu đúng dạng.
- Giải thích quyền của người dùng bằng tiếng Việt dễ hiểu.
- Kiểm email của mình có nằm trong vụ rò rỉ nào đã công bố.
Ranh giới:
- Không lấy lại được dữ liệu đã đưa đi. Đây là điều quan trọng nhất trong bài: việc này một chiều.
- Không biết được dữ liệu thật sự đi đâu — chỉ đọc được cái họ khai.
- Không thay được cơ quan chức năng khi có vi phạm.
- Và nghịch lý: AI cũng là thứ làm cho việc phân tích bộ dữ liệu này, và việc làm giả từ ảnh mặt, rẻ đi rất nhiều. Công cụ cảnh báo và công cụ khai thác là cùng một công nghệ.
Vì sao cái tên đáng chú ý
Cái tên ghép hai mảng nội dung lớn nhất của thị trường tâm linh — và bài này nói về mặt sau của chính những ứng dụng mang cái tên đó: chúng cần bộ dữ liệu riêng tư nhất mà một người có.
Về nội dung, đây là chỗ trống rất rõ: hàng triệu người Việt dùng ứng dụng xem tử vi, xem tướng, xem hợp nhau. Đó là nhóm ứng dụng phổ biến bậc nhất.
Toàn bộ nội dung tiếng Việt quanh mảng này là bài quảng bá ứng dụng và bài luận giải. Không ai nói với người dùng rằng họ vừa đưa đi bộ định danh hoàn chỉnh của mình, rằng ảnh mặt là dữ liệu không đổi lại được, và rằng khi xem hợp nhau họ đưa cả dữ liệu của người mình yêu.
Điều này không đòi ai phải bỏ việc xem tử vi. Nó chỉ đòi người ta biết mình đang trả bằng gì.
AI đã làm cho việc đọc điều khoản và soạn yêu cầu xoá dữ liệu thành chuyện dễ. Thứ còn khan hiếm là một chỗ nói thẳng chuyện này bằng tiếng Việt, và một cái tên mà người đang tìm về tử vi phong thuỷ sẽ tới.
tuviphongthuy.com là phần thứ hai.
Xem thông tin tên miền: tuviphongthuy.com trên Tên Miền Đẳng Cấp
